Cetinjski forum 2025: Svet u previranju, demokratija na ispitu

Cetinje je 14. i 15. novembra biti domaćin Cetinjskog foruma – FORCE2025, međunarodne konferencije pod nazivom „Oblikovanje nereda: demokratija, sigurnost i liderstvo u doba globalne transformacije“, koja okuplja istaknute intelektualce, političare, diplomate, novinare i aktiviste iz Crne Gore, regiona i sveta.

Forum organizuju Fakultet za crnogorski jezik i književnost, Prijestonica Cetinje i međunarodna mreža WestBalkanNet (WBN), uz podršku Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Sarajevu, Regionalne akademije za razvoj demokratije iz Novog Sada, Crnogorskog PEN centra i Centra za kulturu Prijestonice Cetinje.

Pokrenut 2022. godine, Cetinjski forum profilisao se kao regionalna platforma dijaloga o demokratiji, ljudskim pravima, miru i evropskim integracijama. Ovogodišnje izdanje posvećeno je promišljanju globalnih previranja i načina na koje države, društva i institucije mogu očuvati liberalno-demokratske vrednosti u svetu obeleženom krizama, propagandom i porastom autoritarnih tendencija.

Program Foruma obuhvata deset panela i tematskih sesija na kojima govore više od četrdeset učesnika iz Crne Gore, regiona, Evropske unije, Velike Britanije i Sjedinjenih Američkih Država.

Među njima su: Vesna Pusić, ministarka spoljnih i evropskih poslova Republike Hrvatske (2011–2016); Iveta Radičová, premijerka Republike Slovačke (2010-2012); Peter Galbraith, ambasador SAD u Hrvatskoj (1993–1998) i pomoćnik generalnog sekretara UN 2009; Gordana Đurović, potpredśednica Vlade Crne Gore (2004–2010); Tinatin Khidasheli, ministarka odbrane Gruzije (2015–2016); František Lipka, bivši ambasador Slovačke i predsednik Republičke referendumske komisije Crne Gore 2006; Roman Jakič, ministar odbrane Slovenije (2012–2014); Jakub Klepal, izvršni direktor Foruma 2000 iz Praga; kao i brojni univerzitetski profesori, novinari i predstavnici civilnog sektora.

Specijalna gošća Foruma je Edita Hrdá, izaslanica Vlade Republike Češke za Zapadni Balkan, koja će govoriti o proširenju Evropske unije.

“Paneli su biti posvećeni temama kao što su: proširenje Evropske unije i položaj Crne Gore, diplomatija u kriznim vremenima, izazovi demokratije i ljudskih prava, sloboda medija i borba protiv dezinformacija, aktivni angažman mladih u oblikovanju novih demokratskih politika, ali i aktuelnoj situaciji u Srbiji i njenoj refleksiji na Zapadni Balkan”, navode organizatori.

Posebna pažnja posvećena je promociji dokumenta „Montenegro: Non-paper“, a tokom foruma predstavljena je i knjiga „Bolesni od prošlosti“ istoričara Adnana Prekića.

“Cilj Foruma jeste da Crnu Goru i Cetinje afirmiše kao prostor otvorenog dijaloga i evropskog promišljanja o budućnosti demokratije, sigurnosti i regionalne saradnje. U vremenu rastuće globalne neizvesnosti, Cetinjski forum teži da ponudi prostor za razmenu ideja i stvaranje mostova između akademske zajednice, politike i građanskog društva”, navode organizatori.

Program Foruma:

PRVI DAN – 14. novembar 2025.

PANEL 1 (09:45 – 10:45)

Proces proširenja EU i geopolitika: promocija dokumenta „Montenegro: Non-paper“

Govore:

Vesna Pusić, ministarka vanjskih i evropskih poslova Republike Hrvatske 2011‒2016.

Iveta Radičová, premijerka Republike Slovačke 2010‒2012; ministarka odbrane Republike Slovačke 2011‒2012; dekanica Panevropskog univerziteta, Bratislava

Peter Galbraith, ambasador Sjedinjenih Američkih Država u Hrvatskoj 1993‒1998; pomoćnik generalnog sekretara Ujedinjenih nacija 2009; senator savezne države Vermont, okrug Vindham 2011–2015.

Gordana Đurović, ministarka evropskih integracija i potpredśednica Vlade Crne Gore (2004‒2010); redovna profesorica Ekonomskog fakulteta na Univerzitetu Crne Gore

Moderator: Marko Banović, analitičar Digitalnog forenzičkog centra

PANEL 2 (11:00 – 11:45)

Diplomatija u kriznim vremenima

Govore:

NJ. E. Matei-Viorel Ardeleanu, ambasador Rumunije u Crnoj Gori
NJ. E. Veselko Grubišić, veleposlanik Republike Hrvatske u Crnoj Gori
NJ. E. Janina Hřebíčková, ambasadorka Češke Republike u Crnoj Gori
NJ. E. Oleh Herasymenko, ambasador Ukrajine u Crnoj Gori

Moderator: Marko Savić, politikolog

11:45 – 12:00 Pauza

12:00 – 12:30

Proširenje Evropske unije: Realnost ili privid?

Govori: NJ. E. Edita Hrdá, izaslanica Vlade Republike Češke za Zapadni Balkan

Moderatorka: Olivera Komar, profesorica Fakulteta političkih nauka Univerziteta Crne Gore

PANEL 3 (12:45 – 13:45)

Izazovi demokratije, politike ljudskih prava i sigurnosti u zemljama Centralne i Jugoistočne Evrope

Govore:

Jakub Klepal, izvršni direktor Fondacije Forum 2000, Prag

Roman Jakič, počasni predśednik mreže liberala Jugoistočne Evrope LIBSEEN; ministar odbrane Slovenije 2012–2014; član Evropskog parlamenta 2000–2004.

Daliborka Uljarević, izvršna direktorica Centra za građansko obrazovanje (CGO)

Elira Luli, predavačica i naučna istraživačica iz oblasti međunarodnih odnosa na Univerzitetu „Luarasi“ u Tirani

Sead Turčalo, dekan Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Sarajevu

Moderator: František Šístek, Istorijski institut Češke akademije nauka

PANEL 4 (14:00 – 15:00)

Značaj slobode medija u savremenome svijetu

Govore:

Darko Šuković, glavni i odgovorni urednik Antene M

Draško Đuranović, glavni i odgovorni urednik Televizije E

Jasmina Muminović, glavna i odgovorna urednica portala Standard

Danica Nikolić, glavna i odgovorna urednica M portala

Darko Ivanović, izvršni direktor NVO „35mm“

PANEL 5 (17:15 – 18:15)

Aktuelna situacija u Srbiji i refleksije na Zapadni Balkan

Govore:

Balša Božović, izvršni direktor Regionalne akademije za razvoj demokratije, Novi Sad

Milivoj Bešlin, viši naučni saradnik Instituta za filozofiju i društvenu teoriju Univerziteta u Beogradu

Aleksej Kišjuhas, profesor Filozofskog fakulteta na Univerzitetu u Novom Sadu

Dinko Gruhonjić, profesor na Odsjeku za medijske studije Filozofskog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu

Moderator: Emir Pilav, politikolog

18:30 – 19:30 Promocija knjige Adnana Prekića „Bolesni od prošlosti“ (Izdavač: Analitika)

DRUGI DAN – 15. novembar 2025.

PANEL 1 (09:30 – 10:30)

Značaj EU integracija u zaštiti demokratskih vrijednosti protiv autoritarijanizma

Govore:

Tinatin Khidasheli, ministarka odbrane Gruzije 2015‒2016; predśednica think-tanka Civic IDEA

František Lipka, bivši ambasador Čehoslovačke u bivšoj Jugoslaviji; bivši ambasador Slovačke u Francuskoj, UNESCO-u, Belgiji, Luksemburgu i Crnoj Gori; predśednik Republičke referendumske komisije za referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006. godine

Sašo Ordanoski, programski menadžer u organizaciji Forum – Centar za strateška istraživanja i dokumentaciju, Skoplje

Branislav Radulović, predśednik Udruženja pravnika Crne Gore

Marko Banović, analitičar Digitalnog forenzičkog centra (DFC)

Moderatorka: Lejla Salihagić Batrićević, programska koordinatorka WBN

PANEL 2 (10:45 – 11:45)

Dezinformacije, toksični narativi i istorijski revizionizam

Govore:

Adnan Prekić, profesor Univerziteta Crne Gore

Marija Mitevska, novinarka, Telma TV/istraživački magazin KOD

Biljana Jovićević, novinarka Antene M

Momčilo Radulović, predśednik Evropskoga pokreta u Crnoj Gori

Moderator: Milan Marković, prodekan za međunarodnu saradnju FCJK

12:00 – 12:30

30 godina poslije Dejtona – je li rat završen ili zamrznut?
Govori: Sead Jusić, komandant 505. Bužimske viteške brigade 5. korpusa Armije RBiH; bivši zamjenik ministra odbrane Bosne i Hercegovine
Moderator: Aleksandar Radoman, dekan FCJK

12:30 – 13:00 Koktel pauza

PANEL 3 (13:00 – 14:00)

Nezavisni civilni sektor i vladavina prava kao zaštita od antidemokratskih politika

Govore:

Danijel Kalezić, izvršni kodirektor ERA – Udruženja za jednaka prava LGBTI osoba za Zapadni Balkan i Tursku

Nevenka Vuksanović, direktorica Centra za demokratiju i ljudska prava (CEDEM)

Draško Jabučanin, analitičar Digitalnog forenzičkog centra (DFC)

Emir Pilav, politikolog; direktor NVO „Husein Paša“

Dražen Cerović, profesor Pravnog fakulteta Univerziteta Crne Gore

Moderatorka: Almedina Dodić

PANEL 4 (14:15 – 15:15)

Oni dolaze: aktivni angažman mladih u kreiranju novih demokratskih, bezbjednosnih, medijskih i kulturnih politika

Govore:

Almedina Dodić, projektna asistentkinja u Globalnoj inicijativi protiv transnacionalnog organizovanog kriminala; koordinatorka mladih WBN

Andi Batusha, rukovodilac programa u Institutu za bezbjednost i otpornost – PREVENT, Priština

Ferdinand Fuchs, politički aktivista, Stiftung Grundwerte und Völkerverständigung

Sara Čabarkapa, koordinatorka programa Aktivno građanstvo u Centru za građansko obrazovanje (CGO)

Adem Dedić, novinar, Portal !Odgovor, Sarajevo

Moderator: Boban Batrićević, profesor FCJK; izvršni direktor WBN

15:30 – 16:00 Zaključci i zatvaranje Foruma